Khi bắt đầu cuộc sống tại một quốc gia mới, du học sinh thường phải làm quen với hàng loạt việc cùng lúc: tìm nhà, mở tài khoản ngân hàng, tìm việc, sử dụng myGov, nhận cuộc gọi từ những số lạ và thực hiện nhiều giao dịch trực tuyến. Đây cũng là lúc việc nhận biết lừa đảo du học sinh tại Úc trở nên đặc biệt quan trọng.
Scam có thể xuất hiện qua điện thoại, email, SMS, mạng xã hội, tin tuyển dụng hoặc những lời đề nghị tưởng như rất hấp dẫn. Một đặc điểm thường gặp là kẻ gian cố tạo cảm giác khẩn cấp, sợ hãi hoặc cơ hội “quá tốt để bỏ lỡ” nhằm khiến nạn nhân hành động trước khi kịp kiểm tra.
1. Lừa đảo giả danh cơ quan nhà nước
Kẻ gian có thể tự xưng là đại diện của:
- Cơ quan di trú.
- Cảnh sát.
- Australian Taxation Office – ATO.
- Đại sứ quán hoặc cơ quan ngoại giao.
- Ngân hàng.
- Dịch vụ chuyển phát.
- myGov.
Sau đó, họ có thể đưa ra những lời đe dọa như:
- Visa của bạn sắp bị hủy.
- Bạn đang nợ tiền chính phủ.
- Tài khoản ngân hàng sẽ bị khóa.
- Bạn sắp bị bắt hoặc trục xuất.
- Bạn phải nộp phạt ngay lập tức.
Mục tiêu là khiến bạn hoảng sợ và chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân trước khi kiểm tra. Nếu nhận được một cuộc gọi như vậy, đừng tiếp tục làm theo chỉ vì người gọi biết tên, số điện thoại hoặc một vài thông tin cá nhân của bạn. Hãy ngắt liên lạc và tự tìm thông tin chính thức của cơ quan đó để xác minh.
2. Lừa đảo việc làm
Du học sinh đang tìm công việc đầu tiên có thể gặp những job offer trông rất hấp dẫn.
Hãy cảnh giác nếu công việc:
- Yêu cầu trả tiền trước để được tuyển.
- Không cần phỏng vấn hoặc xác minh năng lực.
- Trả mức lương rất cao cho một công việc quá đơn giản.
- Yêu cầu sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận và chuyển tiền.
- Yêu cầu mua thiết bị từ một nhà cung cấp do họ chỉ định.
- Yêu cầu gửi hộ chiếu hoặc nhiều thông tin nhạy cảm quá sớm.
- Yêu cầu hoàn lại một phần tiền lương.
- Gắn job offer với lời hứa chắc chắn về visa.
File Cẩm nang cũng lưu ý job scam là một trong những rủi ro sinh viên quốc tế cần đặc biệt cảnh giác.
Trước khi nhận việc, hãy kiểm tra
- Doanh nghiệp có thực sự tồn tại không?
- Website và email có chính thức không?
- Vị trí tuyển dụng có được đăng trên kênh đáng tin cậy không?
- Người liên hệ có thực sự làm tại doanh nghiệp đó không?
- Có hợp đồng hoặc điều kiện làm việc rõ ràng không?
- Có yêu cầu chuyển tiền trước hay không?
Một nhà tuyển dụng hợp pháp không nên cần bạn chuyển tiền chỉ để được nhận việc.
3. Lừa đảo thuê nhà
Rental scam đặc biệt nguy hiểm với du học sinh mới sang Úc vì nhu cầu tìm chỗ ở thường khá gấp.
Một số dấu hiệu cần chú ý:
- Phòng có mức giá thấp bất thường so với khu vực.
- Người cho thuê nói đang ở nước ngoài.
- Không cho bạn xem nhà.
- Chỉ gửi hình ảnh rồi yêu cầu chuyển bond.
- Không có hợp đồng rõ ràng.
- Tài khoản nhận tiền không phù hợp với thông tin người cho thuê.
- Liên tục thúc giục vì “đang có rất nhiều người khác chờ”.
- Hình ảnh căn nhà xuất hiện ở nhiều địa chỉ khác nhau.
Nếu có thể, hãy xem trực tiếp căn nhà trước khi chuyển tiền. Nếu đang ở xa, nên yêu cầu video call tại địa chỉ thực tế, xác minh agent/người cho thuê và kiểm tra lại hình ảnh trước khi đặt cọc.
4. Lừa đảo ngân hàng và myGov
Một tin nhắn giả có thể trông rất giống thông báo thật. Nội dung thường xoay quanh:
- Tài khoản ngân hàng bị khóa.
- Có giao dịch bất thường.
- Bạn có khoản hoàn thuế đang chờ.
- myGov cần xác minh lại thông tin.
- Có khoản nợ chưa thanh toán.
- Có bưu kiện chưa được giao.
- Bạn phải cập nhật thông tin ngay.
Điểm nguy hiểm thường nằm ở đường link trong tin nhắn.
Khi bấm vào, người dùng có thể được đưa đến một trang giả giống website thật để nhập:
- Username.
- Password.
- TFN.
- Thông tin ngân hàng.
- Mã OTP.
- Mã xác thực.
Trong phần myGov/ATO của Cẩm nang, nguyên tắc được nhấn mạnh là tự truy cập ứng dụng hoặc website chính thức thay vì đăng nhập qua đường link bất ngờ trong tin nhắn.
5. Lừa đảo liên quan đến visa
Du học sinh có thể đặc biệt nhạy cảm với những thông tin liên quan đến visa.
Hãy cẩn thận với những lời khẳng định như:
“Chuyển tiền ngay nếu không visa sẽ bị hủy.”
hoặc:
“Đóng khoản phí này hôm nay để tránh bị trục xuất.”
Không đưa ra quyết định tài chính chỉ dựa trên một cuộc gọi, email hoặc tin nhắn bất ngờ. Nếu thông tin liên quan trực tiếp đến visa của bạn, hãy kiểm tra lại qua kênh chính thức hoặc người có thẩm quyền phù hợp trước khi hành động.
6. “Bắt cóc ảo” – một hình thức lừa đảo đặc biệt nguy hiểm
Một hình thức đáng chú ý được đề cập trong Cẩm nang là virtual kidnapping – bắt cóc ảo. Trong một số trường hợp, kẻ gian có thể đe dọa nạn nhân, ép họ:
- Cắt liên lạc với gia đình.
- Không trả lời điện thoại.
- Chụp hoặc tạo hình ảnh khiến gia đình tin rằng họ đang gặp nguy hiểm.
- Thực hiện theo những chỉ dẫn bất thường.
Sau đó, gia đình ở quê nhà có thể bị liên hệ và yêu cầu gửi tiền. Nếu có người yêu cầu bạn cắt toàn bộ liên lạc với gia đình vì một “vụ điều tra bí mật”, đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
7. Nhớ nguyên tắc Stop – Check – Protect
Đây là nguyên tắc rất dễ nhớ khi gặp một tình huống đáng ngờ.
Stop – Dừng lại
Đừng vội:
- Chuyển tiền.
- Bấm vào link.
- Cung cấp OTP.
- Gửi hộ chiếu.
- Đưa thông tin ngân hàng.
- Đưa mật khẩu.
Kẻ lừa đảo thường muốn bạn hành động thật nhanh. Việc dừng lại vài phút có thể tạo ra khác biệt rất lớn.
Check – Kiểm tra
Đừng xác minh bằng số điện thoại hoặc link mà chính người đang liên hệ cung cấp.
Thay vào đó:
- Tự tìm website chính thức.
- Tự tìm số điện thoại chính thức.
- Kiểm tra với trường.
- Kiểm tra trực tiếp với ngân hàng.
- Hỏi một người đáng tin cậy nếu vẫn chưa chắc chắn.
Protect – Bảo vệ
Nếu nghi ngờ thông tin đã bị lộ:
- Đổi mật khẩu.
- Liên hệ ngân hàng.
- Khóa thẻ nếu cần.
- Bảo vệ các tài khoản liên quan.
- Báo cáo vụ việc tới cơ quan phù hợp.
Nguyên tắc Stop – Check – Protect cũng là phần trung tâm của hướng dẫn phòng tránh scam trong tài liệu Cẩm nang.
Nếu đã chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin thì làm gì?
Điều quan trọng lúc này là hành động càng sớm càng tốt, thay vì vì ngại mà không nói với ai. Bạn có thể cần:
- Liên hệ ngân hàng ngay.
- Yêu cầu kiểm tra hoặc chặn giao dịch nếu còn khả năng.
- Đổi mật khẩu các tài khoản liên quan.
- Kiểm tra tài khoản ngân hàng và email.
- Báo cáo vụ việc với Scamwatch.
- Báo ReportCyber nếu liên quan đến cybercrime.
- Liên hệ IDCARE nếu có nguy cơ bị đánh cắp danh tính.
- Báo cảnh sát nếu tình huống phù hợp.
- Thông báo cho trường.
- Báo cho gia đình hoặc người đáng tin cậy.
Đừng tiếp tục chuyển thêm tiền chỉ vì kẻ gian nói rằng “trả thêm một khoản nữa sẽ lấy lại được số tiền đã mất.”
5 câu hỏi nên tự hỏi trước khi chuyển tiền
Khi nhận một yêu cầu bất ngờ, hãy tự hỏi:
1. Vì sao người này lại yêu cầu mình hành động ngay?
2. Mình đã tự xác minh danh tính của họ chưa?
3. Tại sao họ cần OTP, mật khẩu hoặc thông tin ngân hàng của mình?
4. Nếu đây thực sự là một cơ quan hoặc doanh nghiệp, mình có thể gọi lại qua số chính thức không?
5. Nếu dành thêm 10 phút để kiểm tra, điều gì sẽ xảy ra?
Nếu người đang liên hệ không cho bạn thời gian kiểm tra, đó lại càng là lý do để dừng lại.
An toàn cũng là một phần của hành trình du học
Khi sống xa gia đình, du học sinh sẽ phải tự đưa ra nhiều quyết định hơn trong công việc, chỗ ở, tài chính và cuộc sống hằng ngày. Khả năng nhận biết một tình huống đáng ngờ vì vậy cũng là một kỹ năng quan trọng trong quá trình trở nên độc lập.
HALI Global Education đồng hành cùng học sinh trong quá trình thích nghi với cuộc sống tại Australia và hỗ trợ xác định đầu mối phù hợp khi sinh viên gặp một tình huống chưa biết nên xử lý như thế nào. Nếu nghi ngờ bị lừa đảo, ưu tiên đầu tiên vẫn là dừng giao dịch, bảo vệ thông tin và liên hệ đúng cơ quan có thẩm quyền.
